Metafizik Nedir?

 Metafizik Nedir?

Metafizik, günümüzde felsefedeki anlamından farklı imalara sahip olan bir terim. Günlük hayatta metafizik denince pek çok insanın aklına gelen ilk şeyin fizikötesi, doğaüstü, mistik, okültist, ‘uçuk kaçık’ şeyler olduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle felsefeyle ilgilenen biri metafizik çalıştığını söylediği zaman birbirine zıt iki tür tepki geldiğini görüyoruz. Ya bu kişinin saçma sapan şeylerle uğraştığı, bir tür bilim karşıtı olduğu ve ‘uçuk’ bir takım inançlara sahip olduğu düşünülüyor; ya da metafiziğin gündelik hayattaki anlamına sıcak bakan insanlar bu kişiyi ‘kendilerinden biri olduğu’ düşünülüyor. 

Ancak felsefedeki anlamıyla metafizik böyle bir şey değil. Burada metafizik teriminin gündelik kullanımının yanlış olduğunu ve felsefedeki kullanımının doğru olduğunu söylemek istemiyoruz. Sadece bu yazıda kastettiğimiz anlamıyla metafiziğin farklı bir şey olduğunu söylüyoruz. Ancak kastettiğimiz şey bir metafizikçinin doğaüstü inançlarının olamayacağı ya da bilim karşıtlığı yapamayacağı da değil. Kastettiğimiz şey, bunların felsefedeki anlamıyla metafiziğin asli unsurları olmadıkları...

Peki felsefedeki anlamıyla metafizik nedir? Metafizik, felsefenin üç ana alt dalından biridir. "Felsefe Ağacı" yazı dizisinin önceki yazılarında da gördüğümüz üzere bu üç ana alt dal etik ya da ahlak felsefesi, epistemoloji ya da bilgi felsefesi ve metafiziktir. Birazdan göreceğiz ki metafiziği tanımlamak ve metafiziğin sınırlarını net bir şekilde çizmek, etik ve epistemolojiye nazaran daha zordur. Çünkü etik ve epistemoloji belli ilgi alanlarına sahipken (mesela epistemoloji bilgiyle ve etik ahlakla ilgilenirken), metafiziğin ilgi alanlarını belli bir kavramla sınırlamak mümkün değildir. Metafizik tanımlanırken bu alanın varoluşun doğasına dair en genel ve en temel felsefi sorularla ilgilenen felsefe alt dalı olduğu gibi ifadeler kullanılır ancak bunun oldukça muğlak olduğu ve alanın doğası hakkında pek bilgi vermediği aşikar. Dolayısıyla metafiziği tanımlamak için daha net önerilere ihtiyacımız var.

Metafiziği Tanımlama

Etik ve epistemolojiyi tanımlamaya kıyasla metafiziği tanımlamanın çok daha zor olduğunu ve bunun metafiziğin kapsamına giren konuların çeşitliliği olduğunu söyledik. Bu noktada genel olarak metafiziğin kapsamına girdiği düşünülen başlıkların neler olduğuna bakmamız, metafiziğin ne olduğunu anlamamız açısından faydalı olacaktır. Metafiziğe konu olan başlıkları gördükten sonra, metafiziği en iyi ne şekilde tanımlayabileceğimiz konusunda daha iyi akıl yürütebilecek duruma geleceğiz. 

Standart bir metafizik ders kitabında işlenen konulardan bazıları şunlardır:
  • Sayılar ve önermeler gibi soyut nesneler var mıdır?
  • Nedensellik gerçekliğin bir parçası mıdır? Bir şeyin diğerine neden olması ne demektir? Nedensellik varoluşun temelinde olan bir şey midir? Yoksa ondan daha temel şeylerden dolayı ortaya çıkmış bir şey midir?
  • Zaman nedir? Gerçek midir? Zaman akar mı? Geçmiş ve gelecek arasında gerçek bir fark var mı?
  • Tek tek varlıkların ötesinde; kırmızılık, yuvarlaklık, sıcaklık, esneklik gibi, varlıklar tarafından paylaşılmakta olan tümeller var mıdır?
  • Bir nesne diğeriyle birleştiğinde ne zaman yeni bir nesne oluşur? Her zaman mı? Peki Eyfel Kulesi ve benim kafamı parça olarak içeren nesneler de var mıdır? Yoksa sadece parçalar vardır ve bütünlerin var olduğundan bahsedemeyiz mi demeliyiz?
  • Dil ve gerçeklik arasındaki ilişki nedir? Dil gerçekliği tasvir mi eder yoksa bir anlamda gerçekliği ‘oluşturucu’ rolü mü vardır? Bir anlamda dilden bağımsız bir gerçekliğin olduğundan bahsedebilir miyiz?
  • Bir şeyin doğru olması ne demektir? Doğruluk bir özellik midir? Doğru olan nedir?
  • Zorunluluk ve mümkünlük gibi modal/kipsel özellikler gerçekliğin bir parçası mıdır? Bunların doğası ve açıklaması nedir?
  • Özgür irade nedir? İrade hangi koşullar altında özgürdür ya da özgür değildir? Özgür iradeye sahip miyiz? Eğer seçimlerimiz belirlenmişse yine de özgür iradeden bahsedebilir miyiz?
  • Neden hiçbir şey yerine bir şeyler var?
  • Var olmak ne demektir? Bir şeyin varlığını kabul etmek ne anlama gelir?
Metafiziği tanımlamak için, metafiziğin uğraştığı bu birbirlerinden oldukça farklı görünen problemlerin ortak bir noktası olduğunu iddia etmemiz gerektiği düşünülebilir. Bütün bu, metafiziksel olduğu söylenen, soruların paylaştığı ortak bir nokta var mıdır? 

Bazı filozoflar böyle bir noktanın bulunamayacağını düşünüp metafiziğin sistemli bir tanımını yapmaya çalışmamamızın gerektiğini ve metafiziği gerçekliğe dair bir şeyler söylemeye çalışan diğer alanlardan net bir şekilde ayıramayacağımızı iddia etmiştir. Bu filozoflar için yapılması gereken şey, metafiziğin birbirlerine şöyle ya da böyle benzeyen ve birbirleriyle kimi zaman sıkı sıkıya kimi zamansa zayıf bir şekilde ilişkili olan bir sorular yığını olduğunu kabul etmemizdir. Ancak metafiziğin net bir tanımı olmasa bile, onu tanımlamaya çalışmamız metafiziğin doğasını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. 

Metafiziğin ne olduğunu daha iyi anlamak adına dört tanımlama girişimine değineceğiz: 
  • Etimolojik Tanım,
  • İlk Nedenlerin Bilimi Tanımı,
  • Büyük Resim Tanımı,
  • Örneklerden Yola Çıkarak Tanımlama.

Yorum Gönderme

0 Yorumlar